رشت – آستارا؛ از مسیر ترانزیتی تا تقویت امنیت ملی و ایجاد بازدارندگی اقتصادی
امضای تفاهمنامه راهبردی راهآهن رشت – آستارا در تهران، بار دیگر این پروژه را بهعنوان حلقه تعیینکننده شاخه غربی کریدور شمال–جنوب و یکی از پیشرانهای ارتقای امنیت ملی از مسیر سرمایهگذاری خارجی در کانون توجه قرار داده است.
به گزارش ریل ایران؛ در جریان برگزاری همایش بینالمللی فرصتهای سرمایهگذاری و تأمین مالی راهگذرهای ریلی و جادهای (ایران کریدور ۲۰۲۶) که ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ در تهران برگزار شد، اسناد راهبردی مرتبط با احداث و بهرهبرداری از خطآهن رشت – آستارا با حضور مقامات عالیرتبه وزارت راه و شهرسازی و نمایندگان شرکت «کاسپین سرویسز» روسیه به امضا رسید.
بنابر اعلام وزارت راه و شهرسازی، ۱۲۵ کیلومتر از اراضی مورد نیاز برای ساخت این مسیر ریلی جهت آغاز عملیات اجرایی در اختیار طرف روسی قرار گرفت.
رشت – آستارا؛ حلقه مفقوده شاخه غربی کریدور شمال–جنوب
پیش از هر چیز باید گفت که اهمیت این پروژه فراتر از یک توافق اجرایی یا تأمین مالی است. رشت – آستارا آخرین قطعه ناتمام اتصال ریلی جنوب ایران به مرزهای شمالی در مسیر غربی کریدور شمال–جنوب بهشمار میرود.
همانطور که میدانیم، تا زمانی که این قطعه تکمیل نشود، پیوستگی کامل ریلی میان بنادر جنوبی کشور و شبکه ریلی جمهوری آذربایجان و روسیه برقرار نخواهد شد. با بهرهبرداری از این خط، کالاهایی که از طریق خلیج فارس یا از مسیرهای دریایی وارد ایران میشوند، میتوانند بدون گسست ریلی تا روسیه و حتی شمال اروپا منتقل شوند؛ موضوعی که علاوه بر کاهش هزینه حمل، هزینههای لجستیکی را نیز رقابتیتر میکند.
در شرایطی که بخشی از مسیرهای سنتی تجارت جهانی با ریسکهای ژئوپولیتیکی یا محدودیتهای عملیاتی مواجهاند، فعالشدن شاخه غربی کریدور شمال – جنوب میتواند ایران را به یک مسیر جایگزین مطمئن و قابل پیشبینی تبدیل کند. این مزیت تنها به کاهش زمان و هزینه خلاصه نمیشود، بلکه به معنای افزایش قابلیت اتکای شبکه حملونقل کشور در سطح بینالمللی است؛ قابلیتی که برای صاحبان کالا و شرکتهای لجستیکی، اولویتی استراتژیک محسوب میشود.
از منظر اقتصادی، تکمیل محور رشت – آستارا میتواند جریان درآمدهای ترانزیتی پایدار و ارزی را تقویت کند. تجربه کشورهایی چون لهستان که به هابهای مهم حملونقل بینالمللی تبدیل شدهاند، نشان میدهد که منافع آنها صرفاً به عوارض عبور کالا محدود نمیشود؛ بلکه پیرامون کریدورها زنجیرهای از فعالیتهای مکمل از جمله پایانههای ترکیبی، مراکز لجستیکی، صنایع وابسته و خدمات پشتیبان شکل میگیرد که بهتنهایی میتوانند به موتورهای مولد اقتصاد یک کشور تبدیل شوند.
در سطح محلی نیز، استانهای شمالی کشور در صورت بهرهبرداری مؤثر از این محور، میتوانند از این تحول منتفع شده و جایگاه جدیدی در نقشه لجستیکی منطقه بهدست آورند.
رشت – آستارا، عامل تقویت بازدارندگی اقتصادی و امنیت ملی
شاید یکی از مهمترین ابعاد اجرای پروژه رشت – آستارا توسط پیمانکار روسی، تأثیر آن بر امنیت ملی از مسیر افزایش سرمایهگذاری خارجی باشد. حضور سرمایهگذار خارجی در یک زیرساخت راهبردی به معنای صرفاً تزریق منابع مالی نیست؛ بلکه همزمان نوعی درهمتنیدگی منافع اقتصادی ایجاد میکند. هرچه منافع و حضور بازیگران خارجی در یک پروژه زیرساختی تقویت شود، هزینه بیثباتی یا تقابل با کشور میزبان برای آنان افزایش مییابد. این وابستگی متقابل میتواند نوعی بازدارندگی اقتصادی ایجاد کرده و احتمال بروز تنشهای پرهزینه را کاهش دهد.
افزون بر این، تبدیلشدن ایران به یکی از مسیرهای کلیدی تجارت میان جنوب و شمال اوراسیا، جایگاه ژئوپولیتیکی کشور را ارتقا میبخشد. کشوری که در زنجیره تأمین منطقهای نقشی غیرقابل جایگزین ایفا میکند، کمتر در معرض حذف از معادلات اقتصادی قرار گرفته و اعمال فشارهای گسترده علیه آن با پیچیدگی بیشتری همراه خواهد بود. از این منظر، راهآهن رشت – آستارا، بیش از آنکه نقش یک مسیر ریلی عادی را ایفا کند، به ابزاری برای افزایش وزن راهبردی ایران در معادلات منطقهای تبدیل خواهد شد.
در مجموع، محور رشت – آستارا را باید پروژهای چندبعدی دانست که همزمان از کارکرد ترانزیتی، زیرساختی و امنیتی برخوردار است. در صورت همراهشدن این پروژه با تأمین مالی پایدار، مدیریت صحیح و اتصال مؤثر به شبکههای لجستیکی داخلی و بینالمللی، میتواند به یکی از مهمترین داراییهای راهبردی صنعت ریلی ایران در دهه پیشرو تبدیل شود. در این صورت، راهآهن رشت – آستارا نهتنها به موتور محرک رشد اقتصادی کشور بدل میشود، بلکه بهعنوان یک سپر نرم در برابر ریسکهای ژئوپولیتیکی نیز عمل خواهد کرد.
