اتصال شهرک انرژی اصفهان به شبکه ریلی کشور، یکی از مهمترین حلقههای مفقوده زنجیره حملونقل انرژی ایران را تکمیل کرده و میتواند معادلات هزینه، ایمنی و صادرات فرآوردههای نفتی را تغییر دهد.
به گزارش ریل ایران، راهآهن جمهوری اسلامی ایران در دولت چهاردهم با شتاب بیشتری به سمت اتصال مستقیم پالایشگاهها، پتروشیمیها و شهرکهای انرژی به شبکه ریلی حرکت کرده است؛ رویکردی که پاسخی به ضعفهای مزمن لجستیک انرژی کشور محسوب می شود.
سهم بالای حملونقل جادهای در جابجایی سوخت و فرآوردههای نفتی، هزینههای سنگین اقتصادی، ریسکهای ایمنی و فشار فزاینده بر زیرساختهای جادهای را به یکی از چالشهای ساختاری بخش انرژی ایران تبدیل کرده است.
برآوردها نشان میدهد بیش از ۸۵ درصد حمل فرآوردههای نفتی در داخل کشور همچنان از طریق جاده انجام میشود؛ در حالی که هزینه حمل جادهای هر تن فرآورده، به طور متوسط، ۲ تا ۲.۵ برابر حمل ریلی است.
این در حالیست که سهم بالای حوادث جادهای مرتبط با حمل مواد خطرناک، اهمیت تغییر الگوی حملونقل در زنجیره انرژی را دوچندان کرده است. در چنین شرایطی، اتصال مراکز بزرگ تولید انرژی به ریل، نه یک پروژه عمرانی، بلکه بخشی از یک سیاست کلان برای اصلاح ساختار لجستیک کشور محسوب میشود.
پالایشگاه اصفهان؛ گلوگاه لجستیکی راهبردی
پالایشگاه نفت اصفهان، با ظرفیت پالایش روزانه حدود ۳۷۰ هزار بشکه نفت خام، یکی از بزرگترین پالایشگاههای کشور و تأمینکننده نزدیک به ۲۰ درصد فرآوردههای نفتی ایران به حساب می آید. این پالایشگاه نقش محوری در تأمین بنزین، گازوئیل، سوخت جت و سایر فرآوردهها برای مناطق مرکزی و جنوبی کشور داشته و روزانه حجم عظیمی از تولیدات آن باید به مقاصد مصرف یا صادرات منتقل شود.
تا امروز، بخش عمده این جابجایی از طریق حملونقل جادهای انجام شده است؛ مدلی که علاوه بر هزینه بالا، پالایشگاه را در برابر محدودیتهای فصلی، اختلالات جادهای و ریسکهای ایمنی، آسیبپذیر میسازد. فقدان اتصال مستقیم ریلی، سالها به عنوان یکی از گلوگاههای لجستیکی این مجموعه مطرح بوده است؛ گلوگاهی که تحت برنامه ریزی کلان دکتر ذاکری، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل راه آهن، اکنون در آستانه برطرف شدن قرار دارد.
از تفاهمنامه تا اجرا؛ پالایشگاه اصفهان در یک قدمی اتصال به شبکه ریلی
تشکیل جلسه بررسی آخرین وضعیت پروژه اتصال سایت شهرک انرژی اصفهان به شبکه ریلی کشور در روز ۲۱ بهمن ماه، با حضور معاونت فنی و زیربنایی، معاونت سرمایهگذاری و اقتصاد حملونقل راهآهن، مدیران کل راهآهن اصفهان، دفتر بودجه و سرمایهگذاری و نمایندگان پالایشگاه نفت اصفهان، نشانهای از ورود جدی این طرح به مرحله اجرایی است.
سید مصطفی داودی، معاون فنی و زیربنایی راهآهن، از آمادگی کامل این مجموعه برای اجرای پروژه مطابق تعهدات مندرج در تفاهمنامه امضا شده میان راه آهن جمهوری اسلامی ایران و پالایشگاه اصفهاتن خبر داده و بر عزم راهآهن برای پیشبرد طرح تأکید کرد.
همزمان، نورالله بیرانوند، معاون سرمایهگذاری و اقتصاد حملونقل نیز در جریان این نشست اعلام کرد که راهآهن آمادگی انعقاد تفاهمنامه سهجانبه در راستای حمایت از سرمایهگذاری مشترک میان راهآهن، شرکت پالایش نفت اصفهان و شرکت مپنا را دارد؛ مدلی که میتواند به الگویی برای تأمین مالی پروژههای مشابه در سایر شهرکهای انرژی کشور تبدیل شود.
اهمیت اتصال ریلی پالایشگاه اصفهان از نگاه آماری
برآوردهای اولیه نشان میدهد با بهرهبرداری کامل از این اتصال ریلی، سالانه حداقل یک میلیون تن فرآورده نفتی از طریق شبکه ریلی کشور جابجا خواهد شد؛ رقمی که در مقیاس لجستیک انرژی عددی معنادار به نظر می رسد.
این حجم از حملونقل معادل حذف حدود چهل هزار سفر کامیون سنگین در سال از جادههای کشور است؛ موضوعی که به طور مستقیم به کاهش ترافیک، استهلاک محورهای مواصلاتی و ریسکهای ایمنی حمل مواد خطرناک منجر میشود.
تجربه سالهای گذشته نشان داده که حمل جادهای سوخت، به ویژه در مسیرهای پرتردد و در شرایط آبوهوایی نامناسب، یکی از پرحادثهترین بخشهای حملونقل کشور بوده است.
از منظر اقتصادی نیز تفاوت میان حمل ریلی و جادهای چشمگیر است. کاهش هزینه حمل هر تن فرآورده نفتی از طریق ریل، بین ۳۰ تا ۴۰ درصد حمل جاده ای برآورد میشود که میتواند صرفهجویی قابل توجهی در هزینههای عملیاتی پالایشگاه ایجاد کند.
در مقیاس تولید پالایشگاه اصفهان، این صرفهجویی سالانه به دهها میلیارد تومان میرسد و به طور مستقیم بر قیمت تمامشده فرآوردهها و توان رقابتی آنها در بازار اثر میگذارد.
همزمان، جایگزینی حمل ریلی بهجای جادهای، کاهش محسوسی در مصرف سوخت به همراه دارد. برآوردها نشان میدهد این تغییر میتواند منجر به صرفهجویی سالانه دهها میلیون لیتر گازوئیل در کشور شود؛ عددی که در شرایط ناترازی انرژی و فشار بر منابع سوخت کشور، از اهمیتی راهبردی برخودار است.
مجموع این عوامل نشان میدهد که اتصال پالایشگاه نفت اصفهان به ریل، اقدامی با پیامدهای ملموس اقتصادی، زیستمحیطی و ایمنی به حساب آمده که در صورت ادامه این الگو برای ساخت و راه اندازی اتصال ریلی دیگر هاب های مهم انرژی به شبکه ریلی، می توان شاهد جهشی قابل توجه در مزایای یاد شده بود.
پیوند لجستیک داخلی با صادرات ریلی انرژی
اهمیت این پروژه زمانی پررنگتر میشود که ظرفیتهای صادراتی آن مورد بررسی قرار گیرد. اتصال مستقیم پالایشگاه نفت اصفهان به شبکه ریلی، امکان ارسال فرآوردههای نفتی به پایانههای مرزی و بنادر را با هزینه و ریسک کمتر فراهم میکند.
در سالهای اخیر، صادرات ریلی فرآوردههای نفتی به کشورهایی مانند عراق، افغانستان، ترکیه، آذربایجان و کشورهای آسیای میانه بهعنوان یک مسیر مکمل حملونقل جادهای مطرح شده است.
در حال حاضر، ظرفیت بالقوه صادرات ریلی فرآوردههای نفتی ایران حدود ۵ تا ۷ میلیون تن در سال برآورد میشود. اما نبود اتصال مستقیم بسیاری از پالایشگاهها به ریل، مانع از بالفعل شدن این ظرفیت شده است.
پروژه انتصال ریلی پالایشگاه اصفهان میتواند این محدودیت را کاهش داده و مسیر انتقال ریلی فرآوردهها به کریدورهای شمال – جنوب و شرق – غرب را هموار سازد.
در افق بلندمدت، تکمیل این کریدورها حتی چشمانداز صادرات غیرمستقیم فرآوردههای نفتی به بازارهایی مانند چین را نیز تقویت میکند؛ بازار بزرگی که همچنان به دنبال مسیرهای امن، پایدار و متنوع تأمین انرژی است.
